De repomarkt is misschien wel het minst begrepen en tegelijk belangrijkste onderdeel van het mondiale financiële systeem. Een repo is in de kern een kortlopende lening op basis van onderpand: je biedt een bezitting aan - bijvoorbeeld een staatsobligatie - en spreekt af die later terug te kopen met een kleine rentevergoeding. Hoe veiliger het onderpand, hoe meer je kunt lenen. Het is in wezen lenen op basis van leningen, en juist dat maakt het systeem tegelijk krachtig en kwetsbaar. De repomarkt fungeert vandaag de dag als de bloedsomloop van de economie: het zorgt ervoor dat geld stroomt van waar het overvloedig is naar waar het nodig is. Als dat systeem stopt, stopt de economie.
De financiële crises van 2008, de repomarkt crisis van 2019 en de coronacrisis van 2020 hebben laten zien dat een vertrouwensbreuk in deze markt verstrekkende gevolgen kan hebben. Het was steeds de repomarkt die als kanarie in de koolmijn functioneerde — de eerste plek waar de problemen zichtbaar werden. In 2008 was het de ineenstorting van hypotheekleningen als onderpand die de repo-kasstroom deed droogvallen. Gebundelde hypotheekleningen stonden als zeer veilig te boek en werden daarom even makkelijk als onderpand geaccepteerd als staatsobligaties, totdat de waarde ervan door het instorten van de huizenmarkt niet langer bepaald kon worden. Leningen op basis van dit onderpand konden opeens niet meer doorgerold worden, waardoor partijen als Bear Stearns en Lehman Brothers onderuit gingen.
Onderpandcrisis
September 2019 was het een minder dramatische episode, maar legde dezelfde zwakte in het financiële systeem bloot: de reporente schoot in een nacht van 2 naar 10 procent, omdat de banken tegelijkertijd reserves wilden aanhouden en staatsobligaties in de verkoop deden. De Fed moest honderden miljarden aan noodliquiditeit injecteren om het systeem overeind te houden.
Tijdens de coronacrisis van begin 2020 pompte de Fed meer dan $1.500 miljard in de repomarkt toen de coronaschok het vertrouwen in vrijwel elk onderpand deed verdampen — niet alleen hypotheken, maar ook Treasuries, het zogenaamde “risicovrije” onderpand. Dat juist Treasuries als onderpand faalden was de grootste schok: als de veiligste bezitting in het systeem niet meer veilig genoeg is om als onderpand te dienen, wat is dan nog wel veilig?
Schuld op schuld
Het principe van het verpanden van bezittingen bestaat al zo lang als de moderne beschaving, maar door de evolutie van ons monetaire systeem heeft het de laatste decennia ongeremd kunnen groeien in de financiële wereld. Door schuld als onderpand te gebruiken ontstond er een hefboom die het voor marktpartijen mogelijk maakte om veel meer te lenen en daardoor ook meer geld te verdienen. En gebeurde dat in de jaren negentig alleen met staatsobligaties, nu gebeurt dat ook met andere soorten leningen die gebundeld worden om het risico te verminderen. En dat werkt zo lang er vertrouwen is in de waarde van het onderpand. In 2008 ging het mis met hypotheekleningen, maar in de toekomst kan door toegenomen publieke schulden en begrotingstekorten ook het vertrouwen in staatsleningen verder onder druk komen.
Als de kredietwaardigheid van overheden onder druk staat — zoals momenteel in de VS met een oplopende staatsschuld, een oplopende rente op 30-jaars Treasuries en politieke discussies over het schuldplafond — dan verzwakt de basis van het hele systeem. Het doorrollen van leningen kan opeens stilvallen, waarna centrale banken moeten ingrijpen om een margin call - een verkoopgolf van staatsleningen - te voorkomen.
Conclusie
De repomarkt is geen randverschijnsel dat alleen bankiers bezighoudt; het is de basis waarop het financieren van overheden, bedrijven en huishoudens leunt. Zodra die infrastructuur vertrouwen verliest, reageren alle markten — aandelen, grondstoffen, valuta — want ze leunen allemaal op een systeem dat mogelijkheid biedt onderpand te verhandelen. De les van 2008, 2019 en 2020 is dat de repomarkt voor velen nog steeds een blinde vlek is, en dat er achter de schermen weinig is gedaan om die dynamiek te veranderen.
Het repo-bouwwerk wordt instabieler naarmate zelfs het meest veilig geachte onderpand - de staatslening - niet meer blind vertrouwd wordt.
Dit artikel verscheen op 11 september in de Geotrendlines Weekly. Wil je meer van dit soort artikelen ontvangen? Laat dan onderaan deze website je e-mailadres achter en lees onze weekupdate een maand gratis!
Lees ook:
- Wat is er aan de hand in de repomarkt (16 december 2019)
- Dit moet u weten over de repomarkt (7 mei 2020)
- Fed komt met nieuwe noodloketten voor staatsleningen VS (29 juli 2021)
