De dieselmarkt vertoont symptomen van een structurele verstoring die verder reikt dan de gebruikelijke prijsvolatiliteit. China heeft zijn top-raffinaderijen opdracht gegeven de export van diesel en benzine te staken — een maatregel die in maart 2026 tijdelijk werd ingevoerd bij het begin van het Iran-conflict, om de binnenlandse bevoorrading veilig te stellen. Rusland verlengt zijn diesel-exportverbod tot eind oktober. Drie van de zes grootste Russische diesel producerende raffinaderijen moesten in september de productie significant verminderen of stilleggen als gevolg van schade door Oekraïense drone-aanvallen. En ook de Verenigde Staten overwegen nu en eigen diesel-exportverbod, nadat senaatsmeerderheidsleider John Thune deze maatregel overweegt. Dieselprijzen stegen in de Verenigde Staten naar een record van 6,29 dollar per gallon, 22 procent hoger dan een jaar geleden.
Wat opvalt is de gelijktijdigheid. China, Rusland en de Verenigde Staten — drie grote dieselproducenten — overwegen of implementeren elk afzonderlijk exportbeperkingen. Dat is geen toeval. Het is de manifestatie van een bredere trend die we al langer beschrijven: de verschuiving van globale naar nationale energiezekerheid. De logica is simpel en politiek dwingend: als de binnenlandse brandstofvoorziening onder druk staat, wordt de export als eerste ingeperkt. De electorale consequentie van stijgende pompprijzen is direct en voelbaar; de consequentie van een exportverbod voor de globale markt is indirect en verspreid. Voor ieder land is de politieke rekensom dezelfde: bescherm de eigen markt eerst.
Tekenen van schaarste
De Federal Motor Carrier Safety Administration verleende op 16 september een ‘Hours of Service Waiver’ voor het transport van benzine en diesel — geldig tot 16 december 2026. Deze ontheffing geeft vrachtwagenchauffeurs in de Verenigde Staten meer rijtijd om brandstof te vervoeren. Dat een regering genoodzaakt is om veiligheidsvoorschriften te versoepelen omdat anders de fysieke bevoorrading van brandstof stil wordt gelegd, is het stille bewijs van een crisis die in de prijsstatistieken niet volledig zichtbaar is. Een crisis begint met de hoge prijs van diesel, daarna de problematiek rondom fysieke beschikbaarheid.
Zoals we schreven in Weekly 97, toen we constateerden dat de oliemarkt vastloopt en logistiek nu belangrijker is dan productie, is de dieselcrisis een symptoom van een breder probleem. Nationale strategische voorraden slinken — het Amerikaanse Strategic Petroleum Reserve staat op het laagste niveau sinds 1982. Producenten beschermen de eigen markt. De fysieke beschikbaarheid van brandstoffen wordt krapper, niet alleen de prijs. Dat de FMCSA een ontheffing verleent die chauffeurs om meer uren te maken, is de erkenning dat de normale logistieke capaciteit niet toereikend is.
Zoals we ook in Weekly 116 beschreven, toen de energiecrisis weer oplaaide en we de vraag stelden waarom brandstoffen zo duur zijn, is de dieselcrisis geen tijdelijk verschijnsel maar de nieuwe normaliteit in een wereld waarin de energiemarkt geopolitiek gefragmenteerd is. De Straat van Hormuz is sinds het begin van de Iran-oorlog in maart grotendeels afgesloten. Bovendien hebben Iraans-gerelateerde milities een belangrijke Saoedische pijpleiding gebombardeerd die diende om de Straat van Hormuz te omzeilen.
Goldman Sachs waarschuwt dat de reparatie tot acht weken kan duren. Saudi Aramco denkt een deel van de capaciteit op korte termijn al te kunnen herstellen, maar heeft alsnog een aantal leveringen aan Europese raffinaderijen voor de rest van september geannuleerd; volgens marktpartijen zullen er tot november geen ladingen uit Saoedi-Arabië aankomen. Veelzeggend is dat andere benchmarks van de olieprijs dan Brent en WTI nu al veel hogere prijzen laten zien.
Trump riep de Oekraïense president Zelensky een week geleden al op om te stoppen met het aanvallen van Russische raffinaderijen. Dat de Amerikaanse president een oorlogvoerende partij verzoekt om een militaire strategie aan te passen omwille van de wereldwijde brandstofvoorziening, is een ongewone diplomatieke uiting. Het laat zien hoe de fysieke energiebevoorrading de geopolitieke strategie is gaan domineren.
Lees ook:
- Oliemarkt loopt vast: waarom logistiek nu belangrijker is dan productie (13 maart 2026)
- Energiecrisis laait weer op, waarom zijn brandstoffen zo duur (24 juli 2026)
- Rusland draait energiekraan naar Europa dicht (24 april 2026)
- De oliecrisis als geopolitieke herverdeling (1 mei 2026)
Dit artikel verscheen op 18 september in de Geotrendlines Weekly. Wil je meer van dit soort artikelen ontvangen? Laat dan onderaan deze website je e-mailadres achter en lees onze weekupdate een maand gratis!
